Chúng ta ăn thế nào?

Để duy trì sự sống, ăn uống luôn là việc quan trọng số một. Tuy nhiên, thói quen ăn uống của con người và quan niệm về vấn đề này không ai giống ai. Đối với người Việt Nam chúng ta, xuất phát từ nếp sống nông nghiệp nên sự ăn quan trọng lắm.

Để duy trì sự sống, ăn uống luôn là việc quan trọng số một. (Ảnh Minh Họa)

Thế mới có câu “trời đánh còn tránh bữa ăn”. Mọi hành động của người Việt đều lấy “ăn’ làm đầu: ăn uống, ăn ở, ăn mặc, ăn nói, ăn chơi, ăn học, ăn tiêu, ăn ngủ,… Trong bài viết này, xin được bàn đến một số thói quen ăn uống phổ biến của người Việt từ xưa tới nay.

Thích trò chuyện trong bữa ăn: Người Việt có thói quen tổ chức ăn uống tổng hợp, ăn chung. Cho nên các thành viên của bữa ăn liên quan và phụ thuộc chặt chẽ vào nhau. Chính vì vậy người Việt rất thích chuyện trò trong bữa ăn, trong khi người Tây phương tránh nói chuyện khi ăn. Trò chuyện trong khi ăn là một nhu cầu thiết yếu của cư dân Việt, vì bữa ăn ngoài tác dụng “ăn để no” còn là dịp để các thành viên trong gia đình, bạn bè hỏi thăm sức khỏe, cuộc sống, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm làm ăn và có thể thoải mái bàn luận về vấn đề họ yêu thích. Có thể nói người Việt rất thích không khí vui vẻ, ồn ào trong các bữa ăn. Càng rôm rả, càng nhiều người nói cười thì bữa ăn càng vui.

Ăn trông nồi, ngồi trông hướng: Vì các món Việt thường được bày và dọn ra ăn chung nên mọi người đều phải ý tứ khi ngồi và để ý khi ăn. Đây là biểu hiện cao trong đời sống cộng đồng của người Việt. Nó đòi hỏi người ăn không được ăn quá nhanh hay quá chậm; không ăn nhiều song cũng đừng quá ít; đừng ăn hết mà cũng không nên để thừa. Hiện tượng sau khi ăn, trong đĩa bày thức ăn lúc nào cũng còn dư một chút thức ăn, còn thức ăn trong bát của mỗi người đều đã được ăn hết phản ánh rõ nét tính cách lịch sự, giữ ý trong ăn uống của người Việt. Khi ăn cơm mời, một mặt khách phải ăn cho ngon miệng để tỏ lòng biết ơn và tôn trọng chủ nhà, nhưng mặt khác lại phải để thừa một ít trong các đĩa đồ ăn để chứng tỏ rằng mình không “tham ăn tục uống”. Người ngồi đầu nồi phải rất tế nhị và tinh ý khi xới cơm cho mọi người. Nhiều quá thì đầy dễ rơi, vãi và không có chỗ để thức ăn; ít quá thì ăn mau hết, phải đưa xới nhiều lần (khiến có người ngại mà không dám ăn thêm). Do vậy mà ông bà ta rất chú trọng và nghiêm khắc khi dạy con cái: “học ăn, học nói, học gói, học mở”.

 Phải có bát nước mắm (hay nước chấm) trong mâm cơm. Trong cơ cấu bữa ăn của người Việt, các món ăn khác thì có người ăn, người không, còn cơm và nước mắm thì hầu như ai cũng dùng, cũng chấm. Do vậy, bát nước mắm trở thành thước đo sự ý tứ, đo trình độ văn hóa của con người. Chấm nước mắm phải cho gọn, sạch, không nhiễu, chấm vương vãi là thể hiện con người vụng về, cẩu thả, chấm nước mắm mà để rơi thức ăn vào chén nước mắm là vô duyên. Bát nước mắm là món dùng chung cho tất cả mọi người trong bữa ăn nên việc pha chế, nêm nếm bát nước chấm sao vừa khẩu vị của tất cả mọi người cũng là thước đo sự khéo léo, tinh tế của người phụ nữ trong gia đình.

Sử dụng đũa khi ăn: đây là cách ăn phổ biến của người Châu Á. Nó là cách ăn đặc thù mô phỏng động tác của con chim nhặt hạt, xuất phát từ những thói quen ăn những thứ không thể nào dùng tay bốc hoặc mó tay vào được (như cơm, canh, nước mắm…) của người Việt. Đôi đũa của người Việt thực hiện một cách tổng hợp và rất linh hoạt hàng loạt chức năng khác nhau: gắp và xé, dầm, khoắng, trộn, vét và nối cho cánh tay dài ra để gắp thức ăn xa.

 Thay đổi về số lượng và chất lượng của thực phẩm:

Từ tình trạng thiếu thốn đến dư thừa; từ các món ăn thuần túy rất thiên nhiên đến những món ăn được chế biến cầu kỳ, sử dụng nhiều phụ gia để tăng tính hấp dẫn. món ăn trong bữa ăn hàng ngày của người Việt trở nên công phu hơn với các cách chế biến sử dụng thêm dầu ăn, các loại gia vị khác nhau. Các món xào, hầm, chiên, rán, nướng… xuất hiện với tần suất nhiều hơn thay vì các món luộc, hấp, ăn tươi,…như trước đây. Người lớn trong gia đình cũng như trẻ nhỏ, không có sự cân đối calories để lên thực đơn ăn uống hàng ngày. Phần lớn bữa ăn được xây dựng theo cảm tính và theo sở thích trong ăn uống của các thành viên.

 Du nhập văn hóa ẩm thực phương Tây ngày càng sâu rộng:

Sự xuất hiện của hàng loạt các nhà hàng Châu Âu tại các khu vực thành phố, đô thị với các món ăn Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Nga và các món ăn Mỹ, Thái, Ấn Độ,… đều đã có mặt ở Việt Nam. Đó là: pizza, pasta, spaghetti, khoai tây chiên, bơ, phô-mai, càry, humbuger, snack, KFC, bánh ngọt, bánh kem, mứt,… là những món ăn hấp dẫn giới trẻ và những người Việt có mức sống cao. Bên cạnh đó, do thời gian dành cho việc nội chợ, bếp núc của người phụ nữ Việt ngày một ít đi thì các món ăn nhanh và đồ đông lạnh, đồ hộp,… cũng được sử dụng nhiều hơn trong bữa ăn hàng ngày của các gia đình trẻ, đặc biệt là ở thành phố.

Nếu ở thành phố người ta tập trung ở nhà hàng, quán bia thì nông thôn có các quán rượu nhỏ hoặc người ta tập trung nhau đến một nhà ai đó, với những gì có sẵn trong vườn, sẽ có những buổi nhậu lai rai đến hết ngày và sử dụng hàng lít rượu trắng. (Ảnh Minh Họa)

Những năm gần đây, kinh tế thị trường đã tạo ra một thói quen mới trong ăn uống của người Việt, đó là tụ họp nhậu nhẹt mỗi lúc có thời gian rỗi. Người Việt rất thích nhậu nhẹt tại nhà hàng, quán bia. Bên cạnh những nhà hàng sang trọng, đắt tiền dành cho khách sành ăn và có mức sống cao, những người lao động chân tay, những ông chủ nhỏ, dân trí thức thu nhập thấp và cả sinh viên,…cũng có những nơi để hội ngộ phù hợp: đó là những nhà hàng bình dân ở những góc phố, những quán bia hơi ngay trên vỉa hè,… Suốt cuộc nhậu, họ chỉ cần một chút đồ ăn: có thể chỉ là mấy hạt lạc, đĩa đậu phụ, thậm chí không cần gì (bởi mỗi người trong một cuộc nhậu có thể đã uống 2-3 lít bia hoặc hơn thế!!!). Nếu ở thành phố người ta tập trung ở nhà hàng, quán bia thì nông thôn có các quán rượu nhỏ hoặc người ta tập trung nhau đến một nhà ai đó, với những gì có sẵn trong vườn, sẽ có những buổi nhậu lai rai đến hết ngày và sử dụng hàng lít rượu trắng (quốc lủi).

 Cách ăn thiếu khoa học của người Việt Nam – Lời cảnh báo đến muộn
Ăn cho sướng miệng
Sau nhiều năm trời phải ăn uống kham khổ do thiếu thốn, nay không ít người đã có suy nghĩ phải ăn uống thoải mái để bù lại những ngày tháng khổ cực đó. Từ chỗ ăn cơm, ăn rau cho no bụng thì nay đổi sang ăn thịt, chất béo, chất đạm là chính. Nhìn từ góc độ xã hội, đó là sự thay đổi của thời đại văn minh, nhưng dưới cái nhìn của những nhà dinh dưỡng thì đó là sự báo động về cách ăn thiếu khoa học. Người Việt Nam lâu nay có thói quen “Ăn theo tiếng gọi của dạ dày chứ không ăn theo chế độ dinh dưỡng”. Đó cách ăn uống thiếu khoa học hiện nay của số đông người dân. Và người Việt đang phải trả giá cho thói quen ăn uống “liều mạng” của mình. Cách ăn uống vô độ, mất vệ sinh, không tự kiểm soát được,… khiến các bệnh mãn tính nguy hiểm (ung thư, tiểu đường, các bệnh về tiêu hóa, nội tạng) đang gia tăng nhanh chóng. Nhiều người Việt biết thói quen ăn uống của mình là “trêu ngươi” thần chết, nhưng vẫn tặc lưỡi, đến khi mắc bệnh và hối hận thì đã muộn.

 “Ăn bẩn sống lâu”

Thức ăn hè phố bày bán ở những nơi mất vệ sinh như cạnh cống rãnh, bụi đường bám đầy, sử dụng dầu chiên không đảm bảo chất lượng,… nhưng vẫn đông đúc người ăn. Một chậu nước rửa hàng trăm cái bát, rồi được lau qua bằng 1 cái khăn “đa chức năng” (dùng cả cho việc lau chùi tay của người bán hàng), thực khách Việt Nam nhìn thấy tận mắt mà vẫn vô tư ngồi ăn. Hay việc người bán hàng với đôi tay trần thao tác rất nhiều việc cùng lúc: vừa nhận, đếm và trả tiền cho khách, vừa rửa bát đũa tại chỗ lại ngay lập tức bốc thức ăn (bún, phở, thịt,…) cho vào bát phục vụ thực khách là chuyện “thường ngày ở huyện.”

Ăn uống là để nuôi cơ thể sống và nhất là để được khỏe mạnh. Tuy nhiên, với cách ăn uống như hiện nay, nhiều người Việt đang rước bệnh vào người mà không biết. Cùng với thực trạng kiến thức không đầy đủ, người Việt lại không có thói quen đi khám, kiểm tra sức khỏe định kỳ, đến khi phát hiện ra bệnh thì đã muộn. Gần đây nhất, dư luận đặc biệt quan tâm đến những ca nhiễm liên cầu khuẩn do ăn tiết canh lợn, dê,… Dù đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo nhưng số ca mắc vẫn không giảm, có nhiều người đã trả giá bằng tính mạng của mình. Trong ăn uống có mặt bảo thủ của khẩu vị, của cách ăn, của thói quen. Giữ gìn và phát huy những món ăn truyền thống, nét văn hóa ẩm thực riêng của Việt Nam, nhưng cũng cần thay đổi những thói quen ăn uống không tốt, không khoa học để đảm bảo sức khỏe mà vẫn thích hợp với nhịp sống và làm việc của thời hiện đại. 

 Theo TDV

GD Star Rating
loading...

Bạn đã đọc chưa?

Trả lời

Email của bạn sẽ không bị công bố công khai.Các trường bắt buộc phải nhập được đánh dấu *

*