“Tẩy chay” – quyền lực tối ưu của người tiêu dùng

Để chống lại tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và những hành vi thao túng thị trường, “móc túi” người tiêu dùng, né tránh trách nhiệm với xã hội mà chưa cần pháp luật can thiệp, người tiêu dùng có thể làm gì? Câu trả lời đó là sử dụng đến quyền năng tối cao của mình – quyền năng tẩy chay.

Người tiêu dùng có thể làm gì? khi mua phải hảng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng… (Ảnh Minh Họa)

Không chấp nhận sự trốn trách trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, hàng loạt chuỗi cửa hàng cà phê Starbucks tại Anh bị người dân Anh tẩy chay khi Starbucks bị nghi trốn thuế trong suốt 13 năm hoạt động.

 Chống hàng Trung Quốc kém chất lượng, Mỹ đã phát động cuộc tẩy chay Hàng made in China. Đặc biệt, sau hàng loạt những bê bối như sữa nhiễm độc, đồ chơi trẻ em chứa chất gây ung thư, “giầy độc”, hoa quả, thực phẩm chứa quá nhiều chất bảo quản,… liên tiếp được phát hiện từ hàng Trung Quốc, chiến dịch tẩy chay hàng Trung Quốc của Mỹ đã lan sang các nước Châu Âu…

 Nằm trong chiến dịch này, ngày 16 tháng 3 vừa qua, đồng loạt trên toàn nước Mỹ xuất hiện các lời kêu gọi: “Không nên mua bất cứ thứ gì của China”, “ Không nên cho họ làm giàu bằng sự thờ ơ của chúng ta, mà còn sử dụng những hàng giả, độc hại, và kém phẩm chất lượng”, “Hãy tham gia hoạt động triệt để tẩy chay hàng made in China trên toàn nước Mỹ”, “ Hãy tập thói quen không xài sản phẩm Made in China”,… Thậm chí, một bản tin đặc biệt trên ABC News còn đưa ra hàng loạt đồ vật làm tại Mỹ có thể thay thế hàng Trung Quốc, sau đó giới thiệu người dân có thể mua chúng ở đâu với giá cả như thế nào. Năm 2011, người dân Mỹ cũng đã từng tổ chức tháng tẩy chay hàng Trung Quốc kéo dài từ 1/8 đến 1/9. Tiếp sau, Canada, Úc và châu Âu, cũng như nhiều nước châu Á khác cũng học cách từ bỏ thói quen dùng hàng Trung Quốc.

 Ở những nước tiên tiến văn minh như Mỹ và Châu Âu, nơi phát luật và các qui định rất chặt chẽ, nghiêm minh mà người dân vẫn rất ý thức trong việc dùng quyền năng tối cao của người tiêu dùng – “quyền tẩy chay” để chống lại tình trạng hàng giả, hàng nhái, kém chất lượng và những hành vi thao túng thị trường, “móc túi” người tiêu dùng, tìm mọi cách trốn thuế, né tránh trach nhiệm với xã hội. Còn ở Việt Nam, cũng có từng có những chiến dịch tẩy chay, nó cũng đã có hiệu quả nhưng văn hóa tẩy chay còn chưa thực sự mạnh mẽ. Có lẽ đã đến lúc người tiêu dùng nên nhìn nhận nghiêm túc về vấn đề này để cùng chung sức với nhau xây dựng “văn hóa tẩy chay”.

 Còn nhớ cách đây vài năm, vụ việc Công ty bột ngọt Vedan xả nước thải không qua xử lý xuống sông Thị Vải ở Đồng Nai gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống, làm chết tôm cá của những người nuôi trồng thủy hải sản quanh khu vực con sông này. Các cơ quan chức năng vào cuộc, nhưng Vedan lần lữa, cãi chày cãi cối không chịu bồi thường. Nhưng thái độ này cảu Vedan đã khiến thương hiệu bột ngọt nổi tiếng gần như không còn chỗ đứng trong lòng người tiêu dùng Việt. Niềm tin bị “đánh cắp”, nhiều người dân quay lưng lại với sản phẩm vốn một thời là gia vị không thể thiếu trong bữa cơm mỗi gia đình.

 Không chỉ những người phụ nữ xách làn đi chợ quay lưng lại với sản phẩm Vedan mà nhiều siêu thị, đầu bếp, nhiều nhà hàng ăn uống cũng đồng tình. “Chúng tôi sẽ lựa chọn những sản phẩm có chất lượng, giá cả phù hợp cho bếp ăn của gia đình. Đã sử dụng nhiều năm nay, đương nhiên, không ai nghi ngờ chất lượng và các ưu điểm vốn có của sản phẩm mang nhãn hiệu Vedan. Song, là người tiêu dùng, chúng tôi cũng có quyền bày tỏ thái độ và chính kiến của mình. Nếu Vedan thể hiện thiện chí và trách nhiệm trong việc bồi thường khắc phục hậu quả, chúng tôi sẽ tiếp tục ủng hộ”. Cùng một quan điểm, người tiêu dùng đã đồng lòng hưởng ứng lời kêu gọi “tẩy chay” sản phẩm của Vedan tại thị trường Việt Nam

 Trước sức ép tẩy chay từ người tiêu dùng, Công ty Vedan đã chịu bồi thường toàn bộ thiệt hại cho người dân. Ngay sau khi Vedan thể hiện trách nhiệm bồi thường 100% thiệt hại cho nông dân 3 tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu (BR-VT) và TP.HCM, chuyển 50% số tiền bồi thường kèm chứng thư của ngân hàng cam kết chi trả số tiền còn lại cho nông dân TP.HCM và BR-VT vào tháng 1/2011, hệ thống phân phối hàng hóa và người tiêu dùng đã có những động thái tích cực tương ứng với sản phẩm của Vedan.

(Ảnh Minh Họa)

Tôi lấy dẫn chứng đó để chứng minh rằng, rõ ràng khi người tiêu dùng Việt Nam lên tiếng và sử dụng quyền “tối cao” của mình – “quyền tẩy chay” thì hiệu quả đem lại rất cao. Một câu chuyện nhỏ của chính người viết bài này: Do mọi người trong gia đình đều thích uống Coca–Cola nên tôi thường chuẩn bị sẵn 1, 2 thùng để uống dần. Khi Coca-Cola bị nghi ngờ đang cố tình kêu lỗ để trốn thuế các bác hàng xóm kêu gọi nhắc tôi không mua, không uống Coca-Cola nữa. Tôi đã nói “việc Coca Cola có trốn thuế hay không đâu có ảnh hưởng gì đến chất lượng sản phẩm của họ mà mình tẩy chay”, lập tức các bác đã mắng té tát vì “thiếu tinh thần dân tộc”.

 Câu chuyện này xảy ra đúng lúc các cơ quan chức năng đang đau đầu tìm chứng cứ tại trốn thuế của “ông lớn” ngành nước giải khát Coca-cola. Khi Coca-cola vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, người tiêu dùng Việt đã có nhiều động thái rất tích cực nhằm kêu gọi mọi người “tẩy chay” và thức tỉnh trách nhiệm đối với xã hội của Coca-Cola. Không chỉ người già mà thế hệ người tiêu dùng trẻ cũng hăng hái vào cuộc.

 Trên facebook và các diễn đàn mạng đồng loạt xuất hiện nhiều trang mới do người tiêu dùng lập ra với nội dung kêu gọi tẩy chay và thức tỉnh trách nhiệm của Coca-Cola… Chỉ trong nửa tháng đã có 5000 lượt người ủng hộ, hơn 100.000 người tham gia comment, like và hơn 150 bài viết, tranh biếm họa từ nhiều nuồn khác nhau. Phản ứng của cư dân mạng đang khẳng định một điều: Người Việt đã có ý thức trách nhiệm trong việc tiêu dùng và với xã hội. Nhiều người còn cho rằng: Nếu các cơ quan nhà nước không tìm ra được phương hướng giải quyết thì cách làm hiệu quả và nhanh nhất chỉ có thể là: “Thể hiện thái độ của người dân bằng cách tẩy chay như đã từng làm với bột ngọt Vedan”.

 Xu hướng “nói không” của người Việt thời gian gần đây với hàng hóa kém chất lượng sản xuất tại Trung Quốc hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ, đặc biệt là trong lĩnh vực hoa quả, thực phẩm, quần áo, đồ dùng gia đình,… cũng là tín hiệu cho thấy người tiêu dùng đã ý thức về quyền năng của mình. Táo Fuji đẹp, giòn, ngọt xuất xứ Trung Quốc vốn rất được ưa chuộng ở Việt Nam. Tuy nhiên thông tin loại táo này trồng bằng công nghệ bọc túi tẩm thuốc sâu độc hại khiến người tiêu dùng lo ngại và tẩy chay. Đến mức, nhiều người cho rắng hễ nghe đến trái cây Trung Quốc là thấy sợ. Mặc dù giá táo Mỹ hay New Zealand đắt hơn cả chục nghìn đồng nhưng thà đắt mà an toàn vẫn hơn. Vì thế, từ vài năm qua người tiêu dùng Việt Nam đã không mặn mà với hoa quả Trung Quốc, nhất là sau khi có thông tin về loại táo “cực đẹp, cực độc”. Anh Tùng – Một người bán hoa quả lâu năm tại chợ Bến Thành kể: “Trước đây khách hàng thường chỉ chú ý chọn những loại trái cây đẹp mắt thì hiện nay mọi người bắt đầu quan tâm hỏi về nguồn gốc sản phẩm. Chỉ cần nói hàng Trung Quốc là bà con lắc đầu ái ngại. Nắm bắt được tâm lý người tiêu dùng hiện nay nên các tiểu thương khu chợ này thường không nhập hàng Trung Quốc về bán”.

 Nếu chúng ta không dễ dãi với bản thân trong việc lựa chọn hàng hóa, thực phẩm có chất lượng đảm bảo thì khả năng hạn chế sức ảnh hưởng của hàng hóa Trung Quốc là chuyện hoàn toàn có thể. Một nguyên nhân quan trọng không kém là do người tiêu dùng thiếu thông tin, đôi lúc thờ ơ với chính sức khỏe của bản thân mà “nhắm mắt chọn bừa” với suy nghĩ “không mua hàng Tàu thì lấy gì mà dùng”. Cũng do nắm được tâm lý người tiêu dùng không hề chuộng những sản phẩm “made in China” nên nhiều sản phẩm Trung Quốc không ghi rõ xuất xứ hoặc cách trình bày ngoài vỏ hộp, bao bì những sản phẩm này thường ghi mập mờ để đánh lừa người mua. Vì vậy, việc người tiêu dùng trang bị cho mình những kiến thức đọc và hiểu mã vạch để nhận biết nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa là hết sức cần thiết.

 Trên thị trường, quan hệ cung cầu cân bằng và ổn định sẽ giúp cả người kinh doanh lẫn người tiêu dùng hưởng lợi. Nhưng ở nước ta đôi khi nguồn cung lớn hơn cầu mà người tiêu dùng vẫn bị “xử ép” và chịu thiệt. Điển hình như vụ việc trong 2 tuần tháng 1-2013 giá trứng bị đẩy tăng 20%-30% thậm chí có nơi tăng 50% do hành vi làm giá của CTy TNHH Emivest Việt Nam. Hay như sau vụ lùm xùm mới nhất về xuất xứ và chất lượng sữa dê Danlait, người tiêu dùng bắt đầu nghi ngờ chất lượng sữa ngoại. Bên cạnh sự giận dữ, người tiêu dùng còn cảm thấy hoang mang, lo lắng vì trong khi vụ lừa đảo sữa dê đang nóng thì các lại sữa ngoại trên thị trường lại đồng loạt tăng giá tới 10% từ tháng 3. Trước thực tế tăng giá phi lý, nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đẩy giá quá cao so với thực tế,… người tiêu dùng Việt Nam ngày càng ngán và mất niềm tin vào sữa ngoại.

 Thiết nghĩ người tiêu dùng Việt Nam cần mạnh mẽ hơn nữa trong việc thực hiện văn hóa tẩy chay. Điều đó không những tránh cho người tiêu dùng chịu thiệt hại về giá cả và chất lượng sản phẩm, mà còn góp phần giúp cho các doanh nghiệp nâng cao được chất lượng hàng hóa sản phẩm và dịch vụ của mình, nâng cao sức cạnh tranh với khu vực. Đồng thời, sẽ giảm bớt khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc quản lý và kiểm soát chất lượng, giá cả thị trường. Khi văn hóa tẩy chay được người tiêu dùng Việt Nam thực hiện không chỉ đối với hàng hóa, sản phẩm kém chất lượng, giá cao mà với cả những dịch vụ tồi thì chắc chắn các quán “cháo mắng”, “bún chửi” hay các sản phẩm “ngô luộc chì”, “rau đẫm thuốc trừ sâu”, “thịt lợn siêu nạc”,… sẽ không còn “đất dụng võ” chứ đừng nói đến việc “nổi tiếng” lên cả báo chí nước ngoài.

Dưới đây là cách để biết nguồn gốc cuả các sản phẩm: Có 3 chữ số đầu tiên của mã vạch xác định mã quốc gia mà ở đó sản phẩm được thực hiện. Và đây là cách thức nhận biết xuất xứ hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc:

Nếu ba số đầu tiên của mã vạch là 690 – 691 – 692 – 693 – 694 – 695 thì 100% hàng MADE IN CHINA.

Nếu ba số đầu tiên của mã vạch là 471 thì MADE IN TAIWAN (Đài Loan)

Theo TDV

GD Star Rating
loading...

Bạn đã đọc chưa?

Trả lời

Email của bạn sẽ không bị công bố công khai.Các trường bắt buộc phải nhập được đánh dấu *

*